گزارش نشست نشانه شناسی ادبیات نسل اول: ابراهیم گلستان

 لیلا صادقی

این منتقد ادبی و پژوهشگر نشانه‌شناسی به توضیحی درباره‌ی چهار گونه‌ی داستان به‌هم متصل پرداخت و بیان کرد: داستان، چرخه‌ای دنباله‌دار و خوشه‌ای از جمله داستان‌های به‌هم متصل است. کتاب «آذر، ماه آخر پاییز» گلستان نیز در شمار آثار داستانی به‌هم متصل خوشه‌یی است که به‌شکل غیرمستقیم به‌واسطه‌ی شخصیت احمد با یکدیگر در ارتباط هستند.

این طرح‌واره چهار داستان مجموعه‌ی «شکار سایه» را به‌هم پیوند می‌دهد و به‌نوعی هر چهار داستان، با آن شخصیت‌های متفاوت از این طرح‌واره الگو می‌گیرند و هر کدام به‌نوعی درگیر انجام کاری بیهوده هستند. نقاش، باربر‌، فرد لنگ و خبرنگار که به‌عنوان شخصیت‌های این چهار داستان هستند به‌نوعی درپی شکار سایه هستند.صادقی با بحث درباره‌ی داستان کلان و طرح مباحث تئوریک در حوزه‌ی نشانه‌شناسی، سخنانش را با برسی کتاب «شکار سایه» دنبال کرد و با استناد به شعر آمده در آغاز این کتاب، اظهار کرد: در شعری که گلستان در آغاز کتاب «شکار سایه» به نقل از مولانا آورده، ما طرح‌واره‌ای را در این شعر می‌بینیم که فردی به‌دنبال شکار سایه‌ی مرغان است و مجاز به کار بیهوده انجام دادن است.

در همین مجموعه است که از رهگذر این نگاه، مخاطب متوجه داستان کلان دیگری می‌شود، متوجه شرایط جامعه‌ای که در نوعی بیهودگی دست و پا می‌زد.

بابک معین

در ادامه‌ی این نشست، مرتضی بابک معین به بحث فنی و تخصصی درباره‌ی داستان کوتاه «عشق سال‌های سبز» از ابراهیم گلستان پرداخت و با اشاره به داستان کوتاهی از گلستان به نام «عشق سال‌های سبز» گفت: من یک نگاه کاملا درون متنی به این اثر دارم، چون به‌نظرم هیچ رستگاری خارج از متن وجود ندارد و نظرم را براساس دیدگاه «گرماس» بنا می‌کنم.

 

این منتقد ادبی و از اعضای حلقه‌ی نشانه‌شناسی تهران افزود: ما در این داستان، با یک نظام کنش روایی کلاسیک روبه‌رو نیستیم، بلکه با یک نظام ادراک حسی مواجهیم. در اینجا ابژه مثل ساختار روایی کلاسیک منفعل نیست و پس از گذراندن «لحظه بارقه» باز به واقعیت و روزمرگی زندگی وارد می‌شود.

این استاد دانشگاه در ادامه با مروری بر داستان کوتاه «عشق سال‌های سبز» و بازخوانی ماجرای عاشق شدن یک نوجوانی به دختری هم‌سن و سالش در سالن تاریک سینما، با استناد به توصیف‌های متعدد این داستان، به بحث درباره آن‌ها پرداخت.

امیرعلی نجومیان

دیگر سخنران این مراسم امیرعلی نجومیان از کتاب «اسرار گنج دره جنی» با عنوان اثری مفید در مجموعه کارهای ابراهیم گلستان یاد و اظهار کرد: ابراهیم گلستان در آغاز، فیلمی به این نام ساخت که به‌صورت محدود نمایش داده و بعد از دو هفته توقیف شد. این سینماگر و نویسنده از روی همین فیلم رمان «اسرار گنج دره جنی» را تألیف کرد. این‌که براساس فیلم‌های سینمایی، رمان‌هایی تألیف شود، بویژه در سینمای هالیوود، امر متعارفی است. البته مهم‌ترین دلیل تألیف این‌گونه آثار داستانی براساس فیلم‌ها، شهرت آن فیلم‌هاست؛ اما درباره‌ی فیلم «اسرار گنج دره جنی» موضوع فرق می‌کند. در واقع فیلم‌ساز نویسنده است و می‌آید این رمان را تألیف می‌کند، آن هم به‌دلیل محدودیتی که برای فیلم به‌وجود می‌آید.

این منتقد ادبی و از اعضای حلقه‌ی نشانه‌شناسی تهران افزود: در این دو اثر، یعنی رمان و فیلم «اسرار گنج دره جنی» هر کدام چیزی را می‌گوید که در دیگری نمی‌گوید و به معنایی همدیگر را پوشش می‌دهند و امکانی را برای فهم دقیق‌تر فیلم از طریق رمان و برعکس فراهم می‌آورد.

در ادامه‌ی این نشست، نجومیان با برشمردن رمزگان‌هایی مانند تدوین‌‌، حرکت دوربین‌ و مسائل دیگر در حوزه‌ی سینما، با نمایش بخشی از فیلم «اسرار گنج دره جنی» به بحث درباره‌ی جزییات این اثر سینمایی پرداخت و اضافه کرد: فیلم و رمان «اسرار گنج دره جنی» بده و بستان زیاد دارند. نویسنده در رمان نگاه سینمایی دارد و در فیلم، نگاه ادبی. این اثر گلستان متأثر از آموزه‌های ناتورالیسم است و از این جهت من فکر می‌کنم آثار ادبی گلستان تحت تأثیر صادق چوبک و بزرگ علوی بوده‌اند نه هدایت و آل احمد و به همین دلیل است که رمان «تنگسیر» صادق چوبک به ابراهیم گلستان تقدیم شد.

/ 0 نظر / 5 بازدید