گزارش دومین نشست نشانه شناسی ادبیات داستانی نسل اول: جلال آل احمد

این منتقد و نشانه‌شناس در ادامه با اشاره به این نکته که «بچه نداشتن» در این اثر همه‌چیز جلال شده است، گفت: این مساله منشا تمام بحران‌هایی است که در طول متن جلال از آن‌ها سخن به میان می‌آورد. پس در این متن با نقصانی مواجه هستیم که بحران‌آفرین است و همین بحران‌ها گفتمان تنشی را شکل می‌‌دهند. 

شعیری گفت: اما مساله دیگری که در ادامه طبیعی این جریان رخ می‌دهد، چاره جویی برای رفع بحران «بچه نداشتن» است. زمانی سوژه قادر است با یکسری از کنش‌ها «نداشتن» را تغییر دهد، اما همه نداشتن‌ها از این جنس نبوده و به گونه‌ای هستند که قابلیت تغییر در آن‌ها وجود ندارد و نوع نداشتن جلال از این نوع است. بنابراین این بحران دوبرابر می‌شود. 

وی افزود: بچه‌دار نشدن به عنوان یک دال سلبی در این رمان عمل می‌کند، اما به دلایلی امکان تغییر این دال سلبی به دال ایجابی وجود ندارد و مهم‌ترین دلیل این جریان هم شرایط بیولوژیکی جسم جلال است. البته این مساله را جلال در همان ابتدای رمان بیان کرده و به نوعی تکلیف مخاطب را روشن می‌کند. اما چه باید کرد؟ مهم این است که مساله فرزند نداشتن، جلال را در یک بحران قرار می‌دهد که او در جهت رفع این بحران و با وجود آن که جلال از همان ابتدا می‌داند که بچه‌دار نخواهد شد، اما ناچار است تن به یکسری از مسایلی که جامعه از او درخواست دارد، بدهد و راه گریزی هم از این جریان وجود ندارد. 

این عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس در ادامه گفت: زندگی با «نشدن» یعنی با نفی، کنشگر را زیر میکروسکوپ نگاه دیگران قرار می‌دهد. بعضی‌ها از روی دل‌رحمی، بعضی‌ها برای سرزنش، بعضی‌ها هم برای درمان و نصیحت و نسخه پیچیدن و گویا همه دست به کار می‌شوند تا آنچه را که بحران نداشتن یا نشدن است تغییر دهند. همه این موارد منجر به شرایطی حاد و تنشی می‌‌شود که سوژه گفتمانی در آن قرار می‌‌گیرد. 

دیگر کارشناس این نشست مرضیه اطهاری، عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی بود که موضوع سخنرانی او «نشانه – معناشناسی اجتماعی داستان‌های زن زیادی» جلال بود. او گفت: جلال آل احمد با داستان‌های کوتاه «زن زیادی» به معضلات اجتماعی جامعه ایران پرداخته است. من در این سخنرانی با استفاده از روش نشانه، معناشناسی اجتماعی نشان خواهم داد آن‌چه به «من» شخصیت‌های داستان معنا می‌دهد، حضور دیگری است. 

وی افزود: شخصصیت‌های این داستان‌ها برای معنا دادن به زندگی خودشان نگاه و زاویه دید دیگری را جست‌وجو می‌کنند. این دیگری یا به وضوح بیان شده مثل داستان «خانم نزهت الدوله» خانمی از طبقه اشرافی که سه بار طلاق گرفته و باز به دنبال شوهر ایده آل خود می‌گردد، یا مانند «زن زیادی» این دیگری «او» ضمیر سوم شخص مفرد است که در واقع شوهر اوست. یا به صورت «نگاه دیگری» در داستان «مسلول» یا رد پای دیگری در داستان «جا پا» و غیره. 

اطهاری گفت: نکته مهمی که باید به آن توجه داشت این است که یکی از مواردی که شخصیت داستان را دچار بی‌معنایی کرده، بحث عادت و تکرار است که در برخی داستان‌های این مجموعه به چشم می‌خورد. برای یافتن معنا، محرکی لازم است، مثلا یک حس عاطفی که این دور تکراری برنامه‌های روزانه را بشکند و شخصیت را از دور و تسلسل خارج کند. یا به عبارتی روند عادت‌ها را بگسلد و او را از این بی‌معنایی رهایی بدهد. به طوری که افکارش در مسایل کلیشه‌ای و یکنواخت منجمد نشده و احساساتش روال بی‌تفاوتی را طی نکند. شخصیت داستان به دنبال مستمسکی می‌گردد که دسترسی به معنا و ارزش را برایش هموار کند. 

این عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی در ادامه با اشاره به این مساله که کاراکترهای این داستان زندگی خود را از دریچه نگاه دیگری معنا می‌کنند، گفت: مجموعه زن زیادی، جامعه ایران و به ویژه وضعیت زنان ایران را توصیف می‌کند که در جامعه مرد سالار خود را حقیر دانسته و آن‌چه در این جامعه به وضوح خود را نمایان می‌کند، این است که خود و زندگی خود را از دریچه نگاه دیگری جست‌وجو، تعریف و معنا می‌کنند. 

دیگر سخنرانان این نشست علی عباسی و فرزانه کریمیان، دو عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی بودند که سخنرانی های خود را درباره برخی دیگر از آثار داستانی جلال آل احمد ارایه کردند.
  
و کریمیان در این نشست تاکید کرد که که رمان «نفرین زمین» از ابتدا تا پایان و در همه فراز و فرودهای داستانی به نمایاندن زندگی روستایی به هنگام «انقلاب سفید» محمدرضا شاه و اصلاحات ارضی او با تمام پرسش‌ها و مسایل تاریخی – اجتماعی و سیاسی – اقتصادی حاکم بر آن دوران می‌پردازد.

/ 31 نظر / 29 بازدید
نمایش نظرات قبلی

من داشتم یه چرخی تو اینترنت میزدم که به یه وبی برخوردم که برای نوروز به بررسی فیلم های سای فای پرداخته بود به شما هم پیشنهاد میکنم که به ادرس زیر مراجعه کنید... http://af77.persianblog.ir/

مجید

سلام دوست عزیز امیدوارم حالتون خوب باشه لطفا برای گوش کردن کارهای مجید آرانی به وب لاگش بیاد و نظرتون در مورد کارهاش بدهید و به همه دوستانتون معرفی کنید http://majidarany.blogfa.com

مجید

سلام دوست عزیز امیدوارم حالتون خوب باشه لطفا برای گوش کردن کارهای مجید آرانی به وب لاگش بیاد و نظرتون در مورد کارهاش بدهید و به همه دوستانتون معرفی کنید http://majidarany.blogfa.com

نقطه رهایی

من می روم تا به رنج دیدگان جامعه ی فردا بگویم که زندگی در رفتن است، نه در به مقصد رسیدن. همه به مرگ می رسند ولی همه یکسان زندگی نکرده اند؛ باید در راه پیروزی بود. شهید مهدی آقایی

سلام علیکم! با عنایت به اینکه فعالیت شما مورد تأیید پایگاه اطلاع رسانی ما می باشد از شما سرور گرامی دعوت بعمل می آید تا به دسته همکاران ما به عنوان نویسنده بپیوندید . جهت اطلاعات بیشتر با ما مکاتبه یا به نشانی سایت ما مراجعه نمایید. مسجد جامع ابوذر تهران http://aboozarmosque.ir

مجید

سلام وب زیبایی دارین اگه میشه منو لینک کنید [گل][قلب]

الهه

سلام الهه رضایی مجری برنامه کودک در سال های گذشته شما را به سایت خود دعوت میکند. http://elaherezaei.persianblog.ir/