پنجشنبه، 11 اسفند 1390، ساعت 2.30، سالن شکوئی، دانشگاه تربیت مدرس دومین همایش ملی نقد ادبی ایران: نشانهشناسی ادبیات
لیلا صادقی
چکیده
بنا به گفتهی وندایک (1980)، پدیدهها دارای دو ساختار خرد و کلان هستند. ساختار خرد به اجزای یک اثر و زنجیرهی جملهها در گفتمان میپردازد و ساختار کلان در سطحی بالاتر به پردازش اثر که پیرنگ یا مفهوم کلی اثر را شامل میشود. در اثر تعامل میان این دو ساختار، ساختار دیگری ایجاد میشود که داستان کلان نامیده میشود. وجود چنین ساختاری در ادبیات کلاسیک ایران، مانند ساختار منطق الطیر، اثر عطار نیشابوری مسبوق به سابقه است که در آن یک داستان واحد به نام سیمرغ از روایتهای متکثر سی مرغ ایجاد میشود. پرسش این پژوهش چیستی داستان کلان و چگونگی شکلگیری آن در گفتمان داستانی است و اینکه چگونه ساختارهای خرد و کلان برای ساختن یک داستان واحد با یکدیگر سازگار میشوند؟ فرضیهی این پژوهش وجود ساختاری است که در اثر تعامل ساختار کلان و خرد در آثاری از جمله آثار ابراهیم گلستان رخ میدهد و به مثابهی لایهای عمل میکند که ساختارهای ازهم گسسته را بهواسطهی استفاده از ابزارهای انسجامی، بینامتنی، پیرامتنی و برون متنی به هم پیوند میدهد و رمانگونهای متشکل از داستانهای کوتاه شکل میدهد. پیوند این داستانها به واسطهی داستانی ناگفته که همان داستان کلان است، شکل میگیرد و از سوی خواننده قابل استنتاج است. در نتیجه، آثار داستانی صرفاً در سطح ساختار خرد و کلان رخ نمیدهند و ساختار دیگری به نام داستان کلان در یک اثر وجود دارد که از وجود روابط میان عناصر و تعامل میان ساختارهای مختلف در متن ایجاد میشود.
سومین همایش انجمن زبانشناسی در دانشگاه بوعلی همدان
در این مقال, به بررسی انواع مختلف سکوت به منزله غیابی معنادار پرداخته می شود که جای هر غیابی, یک رد باقی میماند. این رد به مثابه نشانگر سکوت به شکلهای مختلفی تجلی دارد. بررسی سکوت دلالتمند نشان میدهد که این سکوت نشاندار بواسطه ابزارهای گفتمانی در متن حضور دارد و نظام زبان بخشی از پیام خود را بواسطه بیان و بخشی را بواسطه سکوت انتقال میدهد. به همین دلیل سکوت در ادبیات به صورت یکی از شگردهای روایی مورد استفاده قرار میگیرد. پرسش این پژوهش، چگونگی کارکرد گفتمانی سکوت نوشتاری در داستان درخت گلابی, اثر گلی ترقی است. بدین مفهوم که سکوت نوشتاری در چه سطوحی و برای چه کارکرد گفتمانی در این داستان و به طور کلی در داستان کوتاه بکارمیرود. این داستان, در سه سطح ساختاری، معنایی و کاربردشناختی بررسی می شود و نتیجه حاصله نشان میدهد که سکوت به عنوان ابزار مطالعه ساختمندی و چگونگی شکلگیری روایت در سه سطح و بر روی سه محور جانشینی، همنشینی و برهمکنش به منظور ایجاد گرهافکنی، تعلیق، زمینهسازی، فضاسازی و گرهگشایی در پیرنگ و داستان بازنمایی میشود.
برای شنیدن سخنرانی، از برنامه زیر استفاده کنید:
همچنین برای دانلود فایل تصویری این سخنرانی, اینجا راکلیک کنید.
به عقیده رولان بارت، متن نظامی از نشانهها است و برای تحلیل این نشانهها، نقش فعال خواننده در ساخت روایت بر مبنای قراین موجود بخشی از داستان است. رولان بارت در اثر خود به نام اس/زد، به بررسی ساختار متن نمیپردازد، بلکه ساختمندی آن را بررسی میکند. در این مقاله نیز به بررسی ساختمندی بخشی از داستان خروس، اثر ابراهیم گلستان میپردازیم و تقطیع متن به واحدهای کوچکتر را به قصد بررسی ساختمندی متن انجام میدهیم تا دریابیم چگونه همه رمزگانهای درهم بافته درون متن، یک متن ساختمند ایجاد میکنند. رمزگانهایی که با در هم تنیده شدن به ایجاد یک متن ساختمند میانجامند، عبارتند از رمزگان هرمنوتیکی، دالی، نمادین، کنشی و فرهنگی که هر کدام از این رمزگانها به ساختن بخشی از متن کمک میکنند و روی هم رفته باعث ایجاد انسجام میشوند. در این مقاله، با ارائه پیکرهای از داستان، عملکرد این رمزگانها نشان داده میشود و اینکه متن چگونه بواسطه این رمزگانها تأویل پذیر میشود.
_1.jpg)
