Leila Sadeghi

نوشته: حامد داراب

نقل مطلب از وبگاه "عجیب‌تر از بهشت"

ما در جهانی زندگی می کنیم، که بیشتر اوقات دوست ندارد آنچه را که هست، همان گونه بیان کند که وجود دارد. اصولا ما داریم در دنیایی زندگی می کنیم که خیلی اوقات خجالت می کشیم آن چیزی که هست را، همانگونه که وجود دارد، به یک نفر بگوییم. دنیایی که ما در آن زندگی می کنیم خیلی مایل است، برای چیزهایی که وجود دارد، یک چیزِ یک سان پیدا کند و زمانی که می خواهد از آن چیزِ اولی صحبت کند، به جای اشاره ی مستقیم به آن، نام آن چیزِ یک سان را به جایش بیاورد. خلاصه که جهان پیرامون ما مملو است از همه ی آن چیزی که می توانیم آن را استعاره بخوانیم، و درگیر است با همه ی چیزهایی که باید آنها را مجاز خطاب کنیم و این شاید به ما می فهماند که استعاره و مجاز تنها مخصوص ادبیات نیستند، و تنها موضوع هایی نمی باشند که در پیِ شان باید به کتاب های آرایه ی ادبی رجوع کنیم. 

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، این نشست با حضور و سخنرانی مترجمان کتاب، دکتر فرزان سجودی، لیلا صادقی و تینا امراللهی و همچنین دکتر آزیتا افراشی، منتقد، برگزار شد.

در ابتدای این جلسه، سجودی به سیر تحول نظریه استعاره و مجاز پرداخت و از محققانی نام برد که در گذشته در این راستا فعالیت‌هایی را صورت داده بودند. وی همچنین با ذکر مثال‌های سعی کرد مفهوم استعاره و مجاز را در کلام روزمره و به زبانی ساده توضیح دهد و همچنین به نقش بستر فرهنگی در ساخت استعاره‌ها پرداخت. وی گفت: بخش زیادی از استعاره‌ها فرهنگ‌بنیاد هستند؛ ممکن است در جامعه‌ای کلمه «شیر»، استعاره از شجاعت و جسارت و در جای دیگر بدیمن و شوم باشد. 

سجودی در بخشی از صحبت‌هایش به «رومن یاکوبسن» اشاره کرد و گفت: او با مقاله‌ای نسبتا کوتاه به نام «قطب‌های استعاری و مجازی» تحولی انقلابی در این زمینه به وجود آورد و با نظریاتی که موجود بود تا حدی فاصله گرفت؛ مقاله‌ای که دکتر صفوی آن را به فارسی ترجمه کرده است. سازوکاری که یاکوبسن برای استعاره به کار برد «جانشینی به واسطه مشابهت» بود. وی قطب‌های جانشینی و هم‌نشینی را از سوسور گرفت و گفت در محور جانشینی روابط بر مبنای مشابهتند. 

او در ادامه مثال‌هایی از سوسور و جرجانی مطرح کرد و به مقایسه دیدگاه‌های مختلف پرداخت. سجودی افزود: یاکوبسن نشان داد استعاره و مجاز فقط به ادبیات و صنایع بلاغی مربوط نمی‌شوند و مثال‌هایی از نقاشی آورد. بعد از وی نظریه شناخت‌گرایانه یا شناخت‌شناسی به وجود آمد و مدعی شد فهم مفاهیم انتزاعی ممکن نیست مگر به واسطه نگاشت استعاری. 

سجودی در ادامه صحبت‌هایش از استعاره فقط به مثابه یک فن بلاغی و آرایه کلامی فاصله گرفت و طبق نظریه‌های جدید استعاره را وارد حوزه ایدئولوژیک کرد. وی گفت: گفتمان‌ها پیوسته به استعاره‌ها وابسته می‌شوند تا به کنش‌ها، ویژگی‌های خوب، بد، قابل‌قبول و غیره ببخشند. 

وی با مثالی ساده این امر را روشن کرد و افزود: تولید باور از طریق بلاغت در گفتمان روزمره و حتی تیتر روزنامه‌ها فراوان دیده می‌شود و این موضوع را می‌توان در موضوعات اجتماعی، سیاسی مشاهده کرد. 

لیلا صادقی، یکی دیگر از مترجمان این کتاب، از اهمیت کتاب و چرایی انتخاب آن برای ترجمه سخن گفت. صادقی گفت: اصل کتاب شامل 15 مقاله برگزیده در دو همایش مجارستان و آمستردام بود.
 
وی دلیل انتخاب کتابی را که نویسندگان مختلفی در تولید آن نقش داشته‌اند چنین توضیح داد: کتابی که یک یا دو نویسنده داشه باشد این فرصت را برای خواننده به وجود نمی‌آورد که با نظریات متعددی آشنا شود اما مقالات این کتاب با این‌که ممکن است هرکدام از دیدگاه‌های مختلفی مطرح شده باشد که مورد قبول دیگر صاحب نظران نباشد، با هم تناقض ندارند و تفاوت دیدگاه‌ها باعث می‌شود که دیدی وسیع‌تر به مخاطب بدهد. 

صادقی ادامه داد: همیشه وقتی استعاره مطرح می‌شد حرفی از مجاز در کنارش نمی‌آمد اما در این کتاب مشاهده می‌کنیم که استعاره پایه در مجاز دارد و این‌ها در یک سلسله‌مراتب بنیاد مجازی دارد و این مجازها به استعاره تبدیل می‌شوند.

جلسه نقد و بررسی کتاب "استعاره و مجاز با رویکرد شناختی"

با حضور و سخنرانی مترجمان: دکتر فرزان سجودی، لیلا صادقی و تینا امراللهی
منتقد: دکتر آزیتا افراشی

نشانی: شهر کتاب، خیابان شهید بهشتی، خیابان بخارست (احمد قصیر)، نبش کوچه سوم، شهر کتاب
زمان: 11 بهمن، سه شنبه، ساعت 4.30